Krótkowzroczność

Krótkowzroczność (miopia) to najczęstsza wada wzroku: z bliska widać dobrze, a przedmioty w oddali są rozmyte. Na świecie jest jej coraz więcej, zwłaszcza wśród dzieci. Dziś można ją nie tylko korygować okularami, ale też - u dzieci - spowalniać jej narastanie.

Czym jest krótkowzroczność

W krótkowzrocznym oku gałka oczna jest za długa albo rogówka i soczewka za mocno załamują światło. Promienie z dalekich przedmiotów skupiają się przed siatkówką, więc obraz jest nieostry. Z bliska oko widzi dobrze - im większa wada, tym bliżej trzeba trzymać tekst. W recepcie krótkowzroczność oznacza się minusem, na przykład -2,5 dioptrii.

Oczy rosną przez całe dzieciństwo i okres dojrzewania, dlatego wada u dziecka zwykle z czasem się zwiększa. Im wcześniej się pojawi, tym większa może być w dorosłości.

Objawy

Dziecko mruży oczy, siada blisko telewizora, trzyma telefon lub książkę przy twarzy, gorzej widzi tablicę w szkole, skarży się na bóle głowy albo często trze oczy. Dorosły zauważa, że napisy na ulicy, tablice rejestracyjne lub twarze w oddali są rozmyte, a w nocy widzenie jest jeszcze gorsze.

Korekcja dziś

Podstawą są okulary lub soczewki kontaktowe. U dorosłych ze stabilną wadą można rozważyć laserową korekcję wzroku albo, przy bardzo dużej wadzie, soczewkę wszczepianą do oka - opisuje to przewodnik Laserowa korekcja wzroku. Żaden z tych sposobów nie zmienia długości oka, więc nie zmniejsza ryzyka powikłań dużej krótkowzroczności.

Jak spowolnić krótkowzroczność u dzieci

Jeszcze kilkanaście lat temu u dziecka z krótkowzrocznością po prostu wymieniano okulary na coraz mocniejsze. Dziś okulista może zaproponować leczenie, które spowalnia wydłużanie się oka. Żadna metoda nie zatrzymuje wady u wszystkich dzieci, ale nowe sposoby leczenia w badaniach spowalniały jej narastanie średnio mniej więcej o połowę.

Krople z niską dawką atropiny. Zakrapla się je wieczorem, codziennie, przez kilka lat. W dużym badaniu LAMP, w którym uczestniczyło 438 dzieci w wieku 4-12 lat, najskuteczniejsze było stężenie 0,05%: po roku wada narosła średnio o 0,27 dioptrii, a w grupie placebo o 0,81 dioptrii. W pięcioletniej obserwacji leczenie nadal działało, ale u większości dzieci po odstawieniu kropli trzeba je było wznowić. Możliwe skutki uboczne to większa wrażliwość na światło i gorsze widzenie z bliska.

Okulary i soczewki kontaktowe spowalniające wadę. Mają specjalnie zaprojektowane strefy, które zmieniają sposób, w jaki obraz pada na obrzeża siatkówki. Do tej grupy należą też soczewki nocne (ortokorekcja), zakładane na noc i zdejmowane rano. Soczewki kontaktowe u dzieci wymagają starannej higieny, bo ich zaniedbanie grozi infekcją rogówki.

Wybór metody, jej rozpoczęcie i kontrola efektów należą do okulisty dziecięcego, który mierzy wadę i długość gałki ocznej.

Czas na dworze

Najlepiej udokumentowanym sposobem zapobiegania jest czas spędzany na dworze, w dziennym świetle. W metaanalizie z 2024 roku dzieci spędzające na dworze najwięcej czasu miały wyraźnie mniejsze ryzyko pojawienia się krótkowzroczności. U dzieci, które już są krótkowzroczne, więcej czasu na dworze nie spowalniało jednak narastania wady. Dlatego czas na dworze traktuje się jako profilaktykę, a nie leczenie. Szczegóły w dziale Co mówią badania.

Duża krótkowzroczność

Przy dużej wadzie oko jest wyraźnie wydłużone, a siatkówka rozciągnięta i cieńsza. Ryzyko odwarstwienia siatkówki jest u takich osób kilkukrotnie większe niż przy małej wadzie. Rośnie też ryzyko jaskry i zaćmy oraz zmian w plamce, które mogą odebrać widzenie centralne. Osoby z dużą krótkowzrocznością powinny regularnie badać dno oka, a nagłe błyski, chmurę „muszek” albo cień w polu widzenia traktować jako sygnał do pilnej wizyty - tego samego dnia.

Źródła

• NHS: Short-sightedness (myopia)
• Yam JC i wsp. Low-Concentration Atropine for Myopia Progression (LAMP) Study. Ophthalmology 2019;126(1):113-124. PubMed
• Five-Year Clinical Trial of the Low-Concentration Atropine for Myopia Progression (LAMP) Study: Phase 4 Report. Ophthalmology 2024. PubMed
• Li D, Min S, Li X. Is Spending More Time Outdoors Able to Prevent and Control Myopia in Children and Adolescents? A Meta-Analysis. Ophthalmic Research 2024;67(1):393-404. PubMed
• Community Eye Health Journal: High myopia and its risks