Baza wiedzy
Ćwiczenia oczu i metoda Batesa - czy można nimi pozbyć się okularów?
„Wyrzuć okulary w 30 dni” - takie obietnice wracają od ponad stu lat. Dziś w postaci aplikacji, filmów i kursów internetowych, sto lat temu w postaci książki amerykańskiego lekarza Williama Batesa. Sprawdziliśmy, czy po stu latach jest coś, co je potwierdza.
Na czym polega metoda Batesa
Bates twierdził, że wady wzroku nie wynikają z budowy oka, tylko z napięcia mięśni, które poruszają gałką oczną. Jego zdaniem rozluźnienie tych mięśni przywraca ostre widzenie. Zalecał m.in. zakrywanie oczu dłońmi, wyobrażanie sobie czarnych liter, ruchy gałek ocznych, a nawet patrzenie w słońce. Okulary uważał za szkodliwe i radził z nich rezygnować.
Co wiemy o działaniu oka
Dziś wiadomo, że ostrość widzenia z bliska i z daleka zmienia soczewka wewnątrz oka, sterowana przez mały mięsień rzęskowy, a nie mięśnie poruszające gałką. Krótkowzroczność wynika najczęściej z tego, że gałka oczna jest za długa, a nadwzroczność - że jest za krótka. Starczowzroczność to utrata elastyczności soczewki z wiekiem. Żadne z tych zjawisk nie zależy od napięcia mięśni, więc trudno oczekiwać, że ćwiczenia je cofną.
Co pokazały badania
Badania to potwierdzają. W niewielkim australijskim badaniu dorośli z krótkowzrocznością przez trzy tygodnie wykonywali ćwiczenia według Batesa albo inne, kontrolne ćwiczenia. W żadnej grupie wada się nie zmieniła. Znacznie większy materiał przyniosły Chiny, gdzie od dziesięcioleci wszystkie dzieci codziennie w szkole wykonują ćwiczenia oczu. Przegląd kontrolowanych badań opublikowany w 2023 roku wykazał, że ćwiczenia te mają niewielką albo żadną skuteczność w zapobieganiu krótkowzroczności i hamowaniu jej postępu, a autorzy zaproponowali wycofanie tego programu.
Zdarza się, że po ćwiczeniach ktoś widzi chwilowo trochę lepiej. Zwykle wynika to ze zwężenia źrenicy, lepszego nawilżenia oka albo z tego, że mózg uczy się lepiej „zgadywać” nieostre litery. Wada wzroku zmierzona przez optometrystę pozostaje taka sama.
Kiedy ćwiczenia mogą zaszkodzić
Patrzenie w słońce, nawet przez zamknięte powieki, grozi trwałym uszkodzeniem siatkówki. Rezygnacja z okularów oznacza gorsze widzenie za kierownicą i w pracy. U dzieci jest jeszcze jeden problem: w badaniu z 2002 roku celowe osłabienie korekcji krótkowzroczności (słabsze okulary) nie spowolniło wady, tylko przyspieszyło jej narastanie.
Kiedy ćwiczenia mają sens
Są zaburzenia, w których ćwiczenia zaleca się z dobrym skutkiem, ale nie chodzi w nich o wadę wzroku. To przede wszystkim niewydolność zbieżności, czyli trudność ze skierowaniem obu oczu do wewnątrz przy czytaniu - w dużym amerykańskim badaniu CITT ćwiczenia prowadzone w gabinecie dały tu najlepsze wyniki. Ćwiczenia stosuje się też w leczeniu niektórych postaci zeza i niedowidzenia. Dobiera je ortoptysta lub okulista po badaniu.
Co z tego wynika dla Ciebie
Ćwiczenia oczu mogą dać chwilę odpoczynku przy pracy z bliska i nie ma nic złego w krótkiej przerwie z zamkniętymi oczami. Nie oczekuj jednak, że pozwolą Ci odstawić okulary. Jeśli chcesz pozbyć się okularów, sprawdzonymi metodami są soczewki kontaktowe i zabiegi korekcji wzroku - opisujemy je w artykule Laserowa korekcja wzroku dziś.
Źródła
- Lin Z., Xiao F. i wsp. Eye exercises for myopia prevention and control: a comprehensive systematic review and meta-analysis of controlled trials. Eye, 2023. doi.org/10.1038/s41433-023-02739-x
- Thompson K., Cornell E., Moss N. By doing eye exercises can you really throw away your myopic correction? Australian Orthoptic Journal. aojournal.com.au
- Chung K., Mohidin N., O’Leary D.J. Undercorrection of myopia enhances rather than inhibits myopia progression. Vision Research, 2002; 42(22): 2555-2559. doi.org/10.1016/s0042-6989(02)00258-4
- Convergence Insufficiency Treatment Trial Study Group. Randomized clinical trial of treatments for symptomatic convergence insufficiency in children. Archives of Ophthalmology, 2008; 126(10): 1336-1349.
Tekst opisuje wyniki badań naukowych i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli coś niepokoi Cię w Twoim wzroku, zgłoś się do okulisty.