Czytanie po ciemku, telewizor z bliska, okulary - czy to psuje wzrok?

„Nie czytaj po ciemku, bo zepsujesz oczy”, „Odsuń się od telewizora”, „Nie noś ciągle okularów, bo oczy się rozleniwią”. Te przestrogi przekazujemy sobie z pokolenia na pokolenie. Sprawdziliśmy, co mówią o nich badania.

Czytanie przy słabym świetle

Przy słabym świetle oczy pracują ciężej: źrenice są szerokie, obraz mniej kontrastowy, a my mrugamy rzadziej i mocniej się wpatrujemy. Efektem bywa zmęczenie, pieczenie, ból głowy czy chwilowo nieostre widzenie. Te objawy mijają po odpoczynku. Nie ma badań, które pokazywałyby, że czytanie przy słabym świetle trwale pogarsza wzrok. Przez większość historii ludzie czytali przy świecach i lampach naftowych, a krótkowzroczności przybywa dziś, w czasach jasnego oświetlenia.

Telewizor i ekran z bliska

Siedzenie blisko ekranu również nie uszkadza oczu, choć może je męczyć. Warto natomiast odwrócić pytanie: dziecko, które ciągle przysuwa się do telewizora albo trzyma książkę bardzo blisko twarzy, często robi tak dlatego, że słabo widzi z daleka. To bywa pierwszy objaw krótkowzroczności i dobry powód, żeby zbadać mu wzrok.

Praca z bliska a krótkowzroczność u dzieci

Tu sprawa jest bardziej złożona. Przegląd 27 badań z udziałem ponad 25 tysięcy dzieci w wieku 6-18 lat wykazał, że dzieci, które więcej czasu spędzają na czytaniu, nauce i innych zajęciach z bliska, nieco częściej są krótkowzroczne. Ryzyko rosło o około 2% z każdą dodatkową „jednostką” pracy z bliska w tygodniu. To związek wyraźny, ale słaby - i dotyczy rozwijającego się oka dziecka, a nie oczu dorosłego. Dużo silniejszym czynnikiem ochronnym jest czas spędzany na dworze, o czym piszemy w tekście Czy czas na dworze chroni dzieci przed krótkowzrocznością?.

Czy okulary „rozleniwiają” oczy

Nie. Okulary tylko załamują światło przed okiem, nie zmieniają ani jego budowy, ani mięśni. Wrażenie, że „bez okularów widzę coraz gorzej”, wynika z tego, że przyzwyczajamy się do ostrego obrazu i bardziej zauważamy różnicę - albo z tego, że wada narasta sama, z okularami czy bez nich.

Częsty pomysł rodziców to celowe dobieranie dziecku słabszych okularów, „żeby oko się nie przyzwyczajało”. W malezyjskim badaniu z 2002 roku 94 krótkowzroczne dzieci w wieku 9-14 lat podzielono losowo na dwie grupy: z pełną korekcją i z okularami słabszymi o 0,75 dioptrii. Po dwóch latach wada narastała szybciej u dzieci z osłabioną korekcją, a badanie przerwano. Późniejsze badania dały wyniki niejednoznaczne - jedno z nich nie wykazało istotnej różnicy - ale żadne nie potwierdziło, że słabsze okulary chronią przed narastaniem wady. Dlatego dzieciom zaleca się pełną korekcję.

Co z tego wynika dla Ciebie

Czytaj przy dobrym świetle, bo tak jest wygodniej, ale nie bój się, że kilka stron przy lampce nocnej zepsuje Ci wzrok. Noś okulary wtedy, gdy ich potrzebujesz - nie osłabiają oczu. Jeśli dziecko przysuwa się do ekranu lub mruży oczy, zbadaj mu wzrok, a gdy dostanie okulary, niech nosi je zgodnie z zaleceniem, w pełnej mocy.

Źródła

1. Huang H.M., Chang D.S., Wu P.C. The Association between Near Work Activities and Myopia in Children - A Systematic Review and Meta-Analysis. PLoS ONE, 2015; 10(10): e0140419. doi.org/10.1371/journal.pone.0140419
2. Chung K., Mohidin N., O’Leary D.J. Undercorrection of myopia enhances rather than inhibits myopia progression. Vision Research, 2002; 42(22): 2555-2559. doi.org/10.1016/s0042-6989(02)00258-4
3. Adler D., Millodot M. The possible effect of undercorrection on myopic progression in children. Clinical and Experimental Optometry, 2006; 89(5): 315-321. doi.org/10.1111/j.1444-0938.2006.00055.x

Tekst opisuje wyniki badań naukowych i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli coś niepokoi Cię w Twoim wzroku, zgłoś się do okulisty.