Jaskra

Jaskra to grupa chorób, w których uszkodzeniu ulega nerw wzrokowy. Najczęstsza postać rozwija się latami bez bólu i bez objawów, a utraconego widzenia nie da się odzyskać. Dlatego najważniejsze są regularne badania - zwłaszcza po 40. roku życia i wtedy, gdy jaskra występuje w rodzinie.

Czym jest jaskra

W przedniej części oka stale krąży płyn, który odpływa przez tak zwany kąt przesączania. Gdy odpływ jest utrudniony, ciśnienie w oku rośnie i z czasem uszkadza włókna nerwu wzrokowego. Najczęstsza jest jaskra z otwartym kątem, która postępuje powoli. W jaskrze z zamykającym się kątem odpływ może zablokować się nagle - wtedy dochodzi do ostrego ataku. Są też postaci rzadsze: jaskra normalnego ciśnienia, jaskra wrodzona u dzieci oraz jaskra wtórna, na przykład po urazie albo przy długim stosowaniu leków sterydowych.

Ryzyko rośnie z wiekiem, przy jaskrze u rodziców lub rodzeństwa, przy dużej krótkowzroczności, a w przypadku jaskry z zamykającym się kątem - przy dużej nadwzroczności.

Jak się ją wykrywa

Okulista mierzy ciśnienie w oku, ogląda nerw wzrokowy na dnie oka i bada pole widzenia. Coraz ważniejszym badaniem jest optyczna koherentna tomografia (OCT), która w kilka sekund mierzy grubość warstwy włókien nerwowych siatkówki i pozwala zauważyć ich ubytek, zanim pojawią się dziury w polu widzenia. Kąt przesączania ocenia się w badaniu nazywanym gonioskopią.

Leczenie dziś

Celem leczenia jest obniżenie ciśnienia do poziomu, przy którym choroba przestaje postępować. Najczęściej stosuje się krople, które trzeba zakraplać codziennie, zwykle do końca życia. Nie wolno ich odstawiać na własną rękę.

Alternatywą jest selektywna trabekuloplastyka laserowa (SLT) - krótki zabieg, który ułatwia odpływ płynu z oka. W dużym badaniu LiGHT, obejmującym blisko 700 pacjentów, po sześciu latach około 70% oczu leczonych najpierw laserem utrzymywało docelowe ciśnienie bez kropli i bez operacji, a choroba postępowała u nich rzadziej niż u osób leczonych od początku kroplami. Efekt lasera z czasem słabnie, ale zabieg można powtórzyć. Nie nadaje się on do każdej postaci jaskry.

Gdy krople i laser nie wystarczają, wykonuje się operację: klasyczną trabekulektomię, wszczepienie implantu drenującego albo jeden z mniej inwazyjnych zabiegów. Przy wąskim kącie przesączania laserem robi się mały otwór w tęczówce (irydotomia), który zapobiega ostremu atakowi. Starsze artykuły w serwisie opisują wcześniejszą, chirurgiczną wersję tego zabiegu.

Kiedy do lekarza

Po czterdziestce badaj oczy regularnie, a jeśli jaskra występuje w Twojej rodzinie - zacznij wcześniej i powiedz o tym okuliście. O tym, jak często się badać, decyduje lekarz na podstawie wyników. Natychmiastowej pomocy wymaga ostry atak jaskry: silny ból oka i głowy, czerwone oko, zamglone widzenie, obwódki wokół świateł, nudności.

Źródła

• NHS: Glaucoma
• Gazzard G. i wsp. Laser in Glaucoma and Ocular Hypertension (LiGHT) Trial: six-year results of primary selective laser trabeculoplasty versus eye drops. Ophthalmology 2023;130(2):139-151. PubMed