Krótkowzroczność u dzieci - jak dziś spowalnia się jej postęp

Jeszcze dwadzieścia lat temu krótkowzroczność u dziecka oznaczała jedno: okulary, a potem co rok mocniejsze szkła. Dziś okuliści wiedzą więcej. Krótkowzroczności zwykle nie da się cofnąć, ale u dzieci da się spowolnić jej narastanie. To ważne, bo im większa wada w dorosłości, tym większe ryzyko poważnych chorób oka w późniejszym życiu, takich jak odwarstwienie siatkówki czy jaskra.

Dlaczego krótkowzrocznych dzieci jest coraz więcej

Krótkowzroczność powstaje najczęściej dlatego, że gałka oczna rośnie za bardzo na długość. Ostry obraz tworzy się wtedy przed siatkówką, a nie na niej, więc dalekie przedmioty są rozmyte. Więcej o samej wadzie przeczytasz w artykule Krótkowzroczność.

Na powstanie wady wpływają geny: dziecko krótkowzrocznych rodziców ma większe ryzyko. Duże znaczenie ma też styl życia. Dzieci spędzają dziś dużo czasu przy pracy z bliska (książki, telefon, tablet) i mało czasu na dworze. Badania prowadzone w różnych krajach pokazują, że czas na świeżym powietrzu chroni przed rozwojem krótkowzroczności, zwłaszcza u młodszych dzieci, przed okresem dojrzewania.

Co mogą zrobić rodzice

• Codziennie około 2 godziny na dworze. Liczy się samo przebywanie w świetle dziennym, nie wysiłek fizyczny. Światło na zewnątrz, nawet w pochmurny dzień, jest wielokrotnie jaśniejsze niż w mieszkaniu.
• Przerwy w pracy z bliska. Co kilkadziesiąt minut warto oderwać wzrok od książki czy ekranu i popatrzeć w dal.
• Dobre oświetlenie przy odrabianiu lekcji i rozsądna odległość od tekstu (nie „z nosem w zeszycie”).
• Regularne badanie wzroku, także gdy dziecko na nic się nie skarży. Dziecko często nie wie, że widzi gorzej, bo nie ma porównania.

Metody leczenia, które spowalniają wadę

Zwykłe okulary i zwykłe soczewki kontaktowe korygują wadę, czyli pozwalają dziecku dobrze widzieć, ale nie hamują jej narastania. Do spowalniania krótkowzroczności służą inne metody. O wyborze decyduje okulista po badaniu, często na podstawie pomiaru długości gałki ocznej.

Krople z atropiną w małym stężeniu

Atropina w bardzo małej dawce (najczęściej 0,01%) zakraplana raz dziennie, zwykle wieczorem, spowalnia wydłużanie się oka. W tak małym stężeniu zwykle nie rozszerza mocno źrenic i nie przeszkadza w czytaniu. W Polsce są dostępne gotowe krople zarejestrowane do hamowania krótkowzroczności u dzieci i młodzieży w wieku od 6 do 18 lat. Leczenie trwa zwykle kilka lat i wymaga regularnych kontroli. Po odstawieniu wada może znów przyspieszyć, dlatego o zakończeniu leczenia decyduje lekarz.

Specjalne szkła okularowe

Szkła do kontroli krótkowzroczności wyglądają jak zwykłe, ale mają na obrzeżach wiele drobnych pól o innej mocy. Środek szkła daje ostre widzenie, a obrzeża wysyłają do oka sygnał hamujący jego wzrost. To dobra metoda dla dzieci, które nie mogą lub nie chcą nosić soczewek kontaktowych.

Soczewki zakładane na noc (ortokeratologia)

Twarde soczewki zakłada się na noc. W czasie snu delikatnie zmieniają kształt rogówki, więc w dzień dziecko widzi dobrze bez okularów. Ta metoda także spowalnia wydłużanie się oka. Wymaga jednak bardzo starannej higieny, bo źle pielęgnowane soczewki grożą zakażeniem rogówki.

Specjalne miękkie soczewki kontaktowe

Są też miękkie soczewki jednodniowe zaprojektowane do kontroli krótkowzroczności. Działają podobnie jak specjalne szkła okularowe.

Metody można łączyć, na przykład krople z atropiną i specjalne szkła. Naukowcy wciąż badają, jak długo efekty leczenia utrzymują się po jego zakończeniu, dlatego ważne są wizyty kontrolne także później.

Kiedy iść z dzieckiem do okulisty

• dziecko mruży oczy, patrząc na tablicę lub telewizor,
• podchodzi bardzo blisko do ekranu, trzyma książkę tuż przy twarzy,
• skarży się na bóle głowy lub zmęczenie oczu,
• oboje rodzice lub jedno z nich są krótkowzroczni - wtedy warto badać dziecko regularnie, nawet bez objawów.

Najwięcej da się osiągnąć, gdy leczenie zacznie się wcześnie, w pierwszych latach szkoły, kiedy wada narasta najszybciej.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u lekarza okulisty.

Na podstawie: przegląd Cochrane o metodach spowalniania krótkowzroczności u dzieci; przegląd Cochrane o czasie spędzanym na świeżym powietrzu (2024); charakterystyka produktu leczniczego kropli z atropiną 0,01% (2025).