Baza wiedzy
Jaskra dziś - badania kontrolne, krople, laser i operacje
Jaskra to grupa chorób, w których stopniowo obumierają włókna nerwu wzrokowego. Najczęstsza postać - jaskra z otwartym kątem - przez lata nie boli i nie daje żadnych objawów. Ubytki zaczynają się na obrzeżach pola widzenia, a mózg skutecznie je „zamalowuje”. Gdy chory sam zauważa problem, często stracił już dużą część nerwu. Utraconego widzenia nie da się przywrócić, ale wcześnie wykryta jaskra w większości przypadków daje się zatrzymać na etapie, który nie odbiera sprawności na co dzień.
Kto jest w grupie ryzyka
- osoby po 40. roku życia - ryzyko rośnie z każdą dekadą,
- osoby, których rodzice lub rodzeństwo chorują na jaskrę - ryzyko jest wtedy kilkakrotnie wyższe,
- osoby z podwyższonym ciśnieniem w oku, wykrytym przy okazji badania,
- osoby z wysoką krótkowzrocznością (jaskra z otwartym kątem) albo z nadwzrocznością i krótkim okiem (jaskra z zamkniętym kątem),
- osoby przewlekle stosujące sterydy, także w kroplach, maściach czy inhalatorach,
- osoby po urazach oka i z cienką rogówką.
Podwyższone ciśnienie jest najważniejszym czynnikiem ryzyka, ale nie definicją choroby. Jaskra może rozwinąć się przy ciśnieniu w normie, a wiele osób z wyższym ciśnieniem nigdy jej nie dostaje. Dlatego sam pomiar ciśnienia, np. przy dobieraniu okularów, nie wystarcza do wykluczenia jaskry.
Jak rozpoznaje się jaskrę
Rozpoznanie opiera się na kilku badaniach jednocześnie. Okulista mierzy ciśnienie w oku, ogląda tarczę nerwu wzrokowego w badaniu dna oka, wykonuje badanie OCT, które mierzy grubość warstwy włókien nerwowych, oraz badanie pola widzenia. Gonioskopia, czyli obejrzenie kąta przesączania przez specjalną soczewkę, pokazuje, czy kąt jest otwarty, czy wąski. Pomiar grubości rogówki pomaga prawidłowo odczytać wynik ciśnienia.
Pierwsze pełne badanie okulistyczne z oceną nerwu wzrokowego warto zrobić około 40. roku życia, a przy jaskrze w rodzinie - wcześniej. O tym, jak często je powtarzać, decyduje lekarz na podstawie wyniku i czynników ryzyka.
Leczenie: cel to niższe ciśnienie
Każda metoda leczenia jaskry ma ten sam cel - obniżyć ciśnienie w oku do poziomu, przy którym nerw przestaje się dalej uszkadzać. Lekarz ustala dla każdego chorego tak zwane ciśnienie docelowe i sprawdza na kolejnych wizytach, czy pole widzenia i OCT pozostają stabilne.
- Krople - najczęściej zaczyna się od kropli z grupy analogów prostaglandyn, podawanych raz dziennie wieczorem. Gdy to nie wystarcza, dodaje się inne grupy leków lub krople złożone. Krople działają tylko wtedy, gdy stosuje się je codziennie, także wtedy, gdy nic nie dolega.
- Laser (SLT, selektywna trabekuloplastyka laserowa) - kilkuminutowy zabieg ambulatoryjny, który poprawia odpływ płynu z oka. W dużym brytyjskim badaniu LiGHT laser zastosowany jako pierwsze leczenie okazał się co najmniej tak skuteczny jak krople, a większość leczonych nim osób przez kolejne lata nie potrzebowała kropli. Efekt z czasem słabnie, ale zabieg można powtórzyć.
- Operacje - gdy krople i laser nie wystarczają, wykonuje się zabieg wytwarzający nową drogę odpływu płynu (trabekulektomię) albo wszczepia się implant drenujący. Coraz częściej stosuje się też małoinwazyjne zabiegi przeciwjaskrowe, wykonywane m.in. razem z operacją zaćmy.
Jaskra z zamkniętym kątem - wyjątek, w którym liczą się godziny
W tej postaci kąt przesączania jest wąski i może się nagle zamknąć. Ciśnienie rośnie wtedy w ciągu godzin. Objawy ostrego ataku to silny ból oka i głowy, zaczerwienienie, zamglone widzenie, tęczowe obwódki wokół świateł, często nudności i wymioty. To stan nagły - trzeba od razu jechać na izbę przyjęć lub SOR z dyżurem okulistycznym. Osoby z wąskim kątem wykrytym w badaniu dostają zapobiegawczo zabieg laserowy (irydotomię), a czasem zaleca się wcześniejszą wymianę własnej soczewki na sztuczną.
Na co dzień z jaskrą
Najczęstszą przyczyną pogorszenia nie jest „zła choroba”, tylko nieregularne zakraplanie. Pomaga stała pora, przypomnienie w telefonie i prosta technika: po zakropleniu zamknij oko i przez minutę lekko uciśnij jego wewnętrzny kącik, a między różnymi kroplami odczekaj co najmniej 5 minut. Jeśli krople pieką lub uczulają, powiedz o tym lekarzowi - zwykle da się je zamienić, np. na krople bez konserwantów.
Informuj każdego lekarza, że chorujesz na jaskrę, i pokazuj listę stosowanych kropli. Przy wąskim kącie ostrożność dotyczy leków, które rozszerzają źrenicę. Przy zaawansowanych ubytkach pola widzenia okulista oceni też, czy możesz bezpiecznie prowadzić samochód.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania. Jeśli coś niepokoi Cię w Twoim wzroku, zgłoś się do okulisty.
Źródła
- European Glaucoma Society: Terminology and Guidelines for Glaucoma, 5th Edition. British Journal of Ophthalmology 2021. doi.org
- Gazzard G. i wsp.: Selective laser trabeculoplasty versus eye drops for first-line treatment of ocular hypertension and glaucoma (LiGHT). The Lancet 2019. doi.org
- NICE: Glaucoma: diagnosis and management (NG81). nice.org.uk
- National Eye Institute: Glaucoma. nei.nih.gov