Baza wiedzy
Orbitopatia tarczycowa - gdy choroba tarczycy atakuje oczy
Orbitopatia tarczycowa (nazywana też orbitopatią Gravesa albo chorobą oczu w przebiegu chorób tarczycy) to stan zapalny tkanek w oczodole - mięśni poruszających gałką oczną, tłuszczu i tkanek wokół oka. Najczęściej towarzyszy chorobie Gravesa-Basedowa, czyli autoimmunologicznej nadczynności tarczycy, rzadziej chorobie Hashimoto. Układ odpornościowy atakuje wtedy nie tylko tarczycę, ale także tkanki za okiem. Te obrzmiewają i wypychają gałkę oczną do przodu.
Objawy
- uczucie piasku, pieczenie, łzawienie, nadwrażliwość na światło,
- obrzęk powiek, zaczerwienienie oczu i powiek,
- „wytrzeszcz” - oczy wydają się większe, wyraźniej widać białko nad lub pod tęczówką,
- ucisk albo ból za okiem, także przy ruchach oczu,
- podwójne widzenie, szczególnie przy patrzeniu w bok lub w górę,
- w cięższych przypadkach pogorszenie ostrości widzenia i blednięcie kolorów.
Objawy mogą pojawić się przed rozpoznaniem choroby tarczycy, razem z nim albo po nim - także wtedy, gdy hormony tarczycy są już wyrównane.
Kiedy trzeba działać pilnie
Pogorszenie ostrości wzroku, blednięcie barw (zwłaszcza czerwieni), szybko narastający ból oczodołu albo niemożność domknięcia powiek przy wysuszonej, zaczerwienionej rogówce to sygnały, że choroba może zagrażać wzrokowi - przez ucisk na nerw wzrokowy albo uszkodzenie rogówki. Wtedy trzeba zgłosić się do okulisty jeszcze tego samego dnia. Więcej na stronie Kiedy natychmiast do lekarza.
Rozpoznanie i leczenie
Orbitopatię leczy zwykle zespół: endokrynolog (tarczyca) i okulista, najlepiej w ośrodku, który ma doświadczenie w tej chorobie. Lekarze oceniają dwie rzeczy: czy choroba jest aktywna (trwa stan zapalny) i jak jest ciężka. Od tego zależy leczenie.
- Postać łagodna - często wystarczają: wyrównanie pracy tarczycy, rzucenie palenia, krople nawilżające, a w niektórych przypadkach suplementacja selenu w okresie aktywnym (wytyczne EUGOGO wskazują ją głównie na obszarach z niedoborem selenu).
- Postać umiarkowana i ciężka, aktywna - podstawą są dożylne wlewy glikokortykosteroidów (metyloprednizolonu), często łączone z innym lekiem immunosupresyjnym. Stosuje się też radioterapię oczodołów i leki biologiczne.
- Teprotumumab - przeciwciało blokujące receptor IGF-1. Od czerwca 2025 roku jest dopuszczony w Unii Europejskiej (lek Tepezza) do leczenia umiarkowanej i ciężkiej orbitopatii u dorosłych. Podaje się go we wlewie dożylnym co trzy tygodnie, łącznie osiem razy. Może powodować m.in. zaburzenia słuchu i wzrost cukru we krwi, nie wolno go stosować w ciąży. O jego zastosowaniu i dostępności decyduje lekarz prowadzący.
- Postać zagrażająca wzrokowi - wysokie dawki sterydów, a gdy nie pomagają, pilna operacja odbarczenia oczodołu.
- Leczenie rekonstrukcyjne - gdy choroba się wypali, można operacyjnie zmniejszyć wytrzeszcz, skorygować zeza i ułożenie powiek. Robi się to dopiero w fazie nieaktywnej, zwykle w tej kolejności.
Co możesz zrobić sam
Najsilniejszym czynnikiem, na który masz wpływ, jest palenie tytoniu - u palaczy choroba jest częstsza, cięższa i gorzej odpowiada na leczenie. Ważne jest też regularne kontrolowanie hormonów tarczycy. Jeśli planowane jest leczenie jodem promieniotwórczym, warto powiedzieć lekarzowi o objawach ocznych - w niektórych sytuacjach podaje się wtedy osłonowo sterydy. Na co dzień pomagają krople nawilżające bez konserwantów, okulary przeciwsłoneczne i spanie z lekko uniesioną głową.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania. Jeśli coś niepokoi Cię w Twoim wzroku, zgłoś się do okulisty.
Źródła
- Bartalena L. i wsp.: The 2021 European Group on Graves' orbitopathy (EUGOGO) clinical practice guidelines for the medical management of Graves' orbitopathy. European Journal of Endocrinology 2021. doi.org
- Europejska Agencja Leków: Tepezza (teprotumumab) - EPAR. ema.europa.eu