Przejdź do treści
oko.info.pl

Baza wiedzy

Plamki i zmiany barwnikowe na oku - znamię spojówki, znamię naczyniówki i kiedy do okulisty

4 min czytania

Brązowa plamka na białku oka albo „pieg” na tęczówce zwykle okazują się niegroźnym znamieniem, podobnym do znamion na skórze. Tak jak na skórze, warto jednak wiedzieć, jak wyglądają zmiany typowe i jakie cechy powinny skłonić do badania.

Znamię spojówki

To najczęstsza zmiana barwnikowa na powierzchni oka. Zwykle pojawia się w dzieciństwie lub młodości, najczęściej przy brzegu rogówki, i bywa brązowe, jasnobrązowe albo prawie bezbarwne. Charakterystyczne są drobne przejrzyste pęcherzyki (torbielki) widoczne w badaniu w lampie szczelinowej. W okresie dojrzewania i w ciąży znamię może pociemnieć lub lekko się powiększyć. Przemiana znamienia spojówki w czerniaka zdarza się rzadko - w dużych obserwacjach u mniej niż 1 na 100 osób.

Okulista zwykle opisuje znamię, wykonuje zdjęcie i porównuje je na kolejnych wizytach. Usunięcie rozważa się ze względów estetycznych albo gdy zmiana budzi wątpliwości. Wycięty fragment zawsze bada się wtedy pod mikroskopem.

Inne przebarwienia spojówki

  • Przebarwienie związane z karnacją - u osób o ciemniejszej skórze często występuje płaskie, brązowawe zabarwienie spojówki w obu oczach. Zwykle jest niegroźne.
  • Nabyta melanoza spojówki - płaska, rozlana, brązowa plama, która pojawia się w wieku dorosłym, zwykle w jednym oku. Wymaga regularnej kontroli, bo część takich zmian może przekształcić się w czerniaka.
  • Zmiany niebarwnikowe - żółtawe zgrubienie spojówki (tzw. pinguecula) i wrastający w rogówkę skrzydlik nie są znamionami. Opisujemy je w osobnym artykule o skrzydliku.

Znamię tęczówki i naczyniówki

Drobne ciemne plamki na tęczówce widać w lustrze. Są częste i zwykle nieszkodliwe. Znamię naczyniówki - warstwy pod siatkówką - jest niewidoczne z zewnątrz i wykrywa się je przypadkiem w badaniu dna oka. Ma je kilka na 100 dorosłych osób. Okulista ocenia jego wielkość, grubość i wygląd, często w badaniu OCT i USG, a potem kontroluje je co pewien czas. Cechy, które każą obserwować zmianę dokładniej, to m.in. jej grubość, płyn pod siatkówką, pomarańczowy barwnik na powierzchni, położenie blisko nerwu wzrokowego i objawy, takie jak błyski lub pogorszenie widzenia. Czerniak błony naczyniowej jest rzadki, ale to najczęstszy pierwotny nowotwór wnętrza oka u dorosłych - wcześnie wykryty daje się leczyć z zachowaniem oka.

Kiedy pokazać zmianę okuliście

  • pojawiła się nowa plamka u osoby dorosłej,
  • znamię wyraźnie się powiększa, grubieje, zmienia kolor lub kształt,
  • zmiana jest wypukła, krwawi albo prowadzą do niej poszerzone naczynia,
  • przebarwienie przechodzi na rogówkę,
  • zmianie towarzyszą błyski, cień w polu widzenia albo pogorszenie widzenia.

Pomocne jest zrobienie dobrego zdjęcia oka telefonem i powtórzenie go po kilku miesiącach w tym samym świetle. Nie zastąpi to jednak badania.

Zmiany na siatkówce w chorobach dziedzicznych

Niektóre zmiany na dnie oka są częścią chorób ogólnych. Przykładem jest choroba von Hippla-Lindaua - rzadka choroba dziedziczna, w której w siatkówce, mózgu, nerkach i innych narządach powstają łagodne guzy naczyniowe. Guzy siatkówki leczy się m.in. laserem lub krioterapią, a im są mniejsze, tym lepsze efekty. Dlatego osoby z tą chorobą i ich krewni objęci ryzykiem mają regularne badania oczu od wczesnego dzieciństwa, zgodnie z programem opieki ustalonym przez lekarzy.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania. Jeśli coś niepokoi Cię w Twoim wzroku, zgłoś się do okulisty.

Źródła

  1. Shields C.L. i wsp.: Conjunctival Nevi: Clinical Features and Natural Course in 410 Consecutive Patients. Archives of Ophthalmology 2004. doi.org
  2. American Academy of Ophthalmology: What Is a Choroidal Nevus? aao.org
  3. GeneReviews: Von Hippel-Lindau Syndrome. NCBI Bookshelf. ncbi.nlm.nih.gov