Przejdź do treści
oko.info.pl

Baza wiedzy

Zez i niedowidzenie - leczenie u dzieci i co można zrobić u dorosłych

4 min czytania

Zez to nieprawidłowe ustawienie oczu - jedno oko patrzy na wprost, a drugie odchyla się do środka, na zewnątrz, w górę lub w dół. Niedowidzenie, potocznie „leniwe oko”, to słabsze widzenie jednego oka, którego nie poprawiają okulary, mimo że samo oko jest zdrowe. Te dwa problemy często występują razem, ale nie zawsze. Łączy je to, że najlepiej leczy się je wcześnie.

Skąd bierze się niedowidzenie

W pierwszych latach życia mózg uczy się widzieć. Jeśli z jednego oka dostaje gorszy obraz, zaczyna go ignorować i to oko „nie uczy się” ostrego widzenia. Najczęstsze przyczyny to:

  • zez - mózg wyłącza obraz z oka odchylonego, żeby uniknąć podwójnego widzenia,
  • różnowzroczność - duża różnica wady między oczami, często niewidoczna z zewnątrz, bo dziecko dobrze widzi lepszym okiem,
  • duża wada obu oczu, zwłaszcza nadwzroczność i astygmatyzm,
  • przeszkoda na drodze światła, np. wrodzona zaćma lub mocno opadnięta powieka. To przypadki pilne - liczą się tygodnie.

Kiedy iść z dzieckiem do okulisty

U niemowląt do około 4. miesiąca życia oczy mogą jeszcze chwilami „uciekać”. Pozorny zez bywa też złudzeniem przy szerokiej nasadzie nosa. Stały zez w każdym wieku, zez widoczny po 4. miesiącu, biały odblask w źrenicy na zdjęciu z fleszem, przechylanie głowy, mrużenie jednego oka czy zasłanianie go przy patrzeniu to powody do badania. Przed pójściem do szkoły każde dziecko powinno mieć zbadany wzrok każdego oka osobno, bo niedowidzenia przy prostych oczach nie da się zauważyć z zewnątrz. Od zeza się nie „wyrasta”.

Jak leczy się niedowidzenie

  • Okulary - pierwszy i podstawowy krok. U wielu dzieci po kilku miesiącach noszenia pełnej korekcji widzenie słabszego oka wyraźnie się poprawia, a zez zbieżny związany z nadwzrocznością może się wyprostować.
  • Zasłanianie lepszego oka - plaster na kilka godzin dziennie zmusza mózg do korzystania ze słabszego oka. Lekarz ustala liczbę godzin i kontroluje efekty.
  • Krople z atropiną do lepszego oka - rozmazują obraz w lepszym oku, działają podobnie do plastra i bywają łatwiejsze do zaakceptowania.
  • Leczenie obuoczne - specjalne gry i filmy oglądane w okularach, w których każde oko widzi inny obraz. Jest to uzupełnienie lub alternatywa dla plastra u części dzieci, zawsze pod kontrolą lekarza.

Najlepsze efekty uzyskuje się do około 7-8. roku życia, ale poprawa jest możliwa także u starszych dzieci i nastolatków, dlatego nie warto rezygnować z leczenia „bo jest już za późno”.

Operacja zeza

Operacja przesuwa lub skraca mięśnie poruszające okiem i poprawia ustawienie oczu. Nie leczy niedowidzenia - to nadal wymaga okularów i ćwiczenia słabszego oka. U dzieci operację planuje się zwykle po wyrównaniu wady okularami. Czasem potrzebny jest więcej niż jeden zabieg.

A co u dorosłych?

Pełne wyleczenie niedowidzenia u dorosłego jest rzadkie, ale część osób zyskuje dzięki dokładnie dobranym okularom i treningom widzenia obuocznego. Szczegóły opisaliśmy w odpowiedzi na pytanie czytelnika o niedowidzenie u dorosłych. Zez u dorosłego da się skorygować operacyjnie w każdym wieku. Poprawia to wygląd, kontakt wzrokowy z rozmówcą i często także pole widzenia obu oczu razem.

Ważne: zez, który pojawił się nagle u dorosłego, zwłaszcza z podwójnym widzeniem, opadnięciem powieki lub bólem głowy, wymaga pilnej diagnostyki tego samego dnia. Może być objawem udaru, tętniaka lub choroby nerwów poruszających okiem.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania. Jeśli coś niepokoi Cię w Twoim wzroku, zgłoś się do okulisty.

Źródła

  1. American Academy of Ophthalmology: Amblyopia Preferred Practice Pattern. Ophthalmology 2023. doi.org
  2. NHS: Lazy eye. nhs.uk
  3. NHS: Squint. nhs.uk