Czy marchewka poprawia wzrok?

„Jedz marchewkę, będziesz dobrze widzieć” - to zdanie słyszało chyba każde dziecko. Jak wiele mitów, i ten ma w sobie ziarno prawdy. Tyle że od ziarna do obietnicy lepszego wzroku droga jest daleka, a jej historia jest ciekawsza od samej marchewki.

Skąd wziął się mit

W czasie II wojny światowej brytyjscy piloci nocnych myśliwców zaczęli zestrzeliwać niemieckie bombowce w ciemnościach ze zdumiewającą skutecznością. Prawdziwą przyczyną był nowy, tajny radar pokładowy. Żeby ukryć jego istnienie, brytyjskie Ministerstwo Informacji rozpowszechniało historię, że piloci zawdzięczają sukcesy świetnemu wzrokowi dzięki jedzeniu dużych ilości marchwi. Najsłynniejszy z nich, John Cunningham, dostał przydomek „Kocie Oczy”.

Historycy wątpią, czy Niemcy dali się na to nabrać. Za to propaganda świetnie zadziałała na Brytyjczyków, a później na resztę świata. Marchewka miała też pomagać cywilom widzieć podczas zaciemnień - i przy okazji zachęcała do uprawiania warzyw, gdy brakowało innej żywności.

Ziarno prawdy: witamina A

Marchew zawiera dużo beta-karotenu, z którego organizm wytwarza witaminę A. Ta witamina jest niezbędna do widzenia: potrzebują jej pręciki w siatkówce, czyli komórki odpowiedzialne za widzenie przy słabym świetle, a także rogówka. Niedobór witaminy A najpierw powoduje kurzą ślepotę, czyli bardzo słabe widzenie o zmierzchu. Ciężki niedobór prowadzi do wysychania i niszczenia rogówki, a nawet do ślepoty. W krajach, gdzie dzieci są niedożywione, wciąż jest to jedna z głównych przyczyn ślepoty, której można zapobiec.

Dlaczego więcej nie znaczy lepiej

Uzupełnienie witaminy A u osoby z niedoborem przywraca dobre widzenie po zmroku. Jeśli jednak niedoboru nie ma, dodatkowa witamina A nie wyostrza wzroku i nie spowalnia jego pogarszania się. Organizm sam reguluje, ile beta-karotenu zamienia na witaminę A, więc jedzenie dużych ilości marchwi jest bezpieczne - najwyżej skóra lekko pomarańczowieje. Inaczej jest z suplementami zawierającymi gotową witaminę A: jej nadmiar może szkodzić, m.in. wątrobie i kościom, a w ciąży - dziecku.

Co z tego wynika dla Ciebie

Marchewka jest zdrowa i warto ją jeść, ale nie poprawi ostrości widzenia ani nie zastąpi okularów. W Polsce przy zwykłej diecie niedobór witaminy A zdarza się rzadko, głównie przy chorobach jelit, wątroby lub po operacjach przewodu pokarmowego. Jeśli zauważasz, że po zmroku widzisz wyraźnie gorzej niż inni, zgłoś się do okulisty. Przyczyną mogą być choroby oczu wymagające rozpoznania, a nie brak marchewki w diecie.

Źródła

1. Smithsonian Magazine: Carrots Can’t Help You See in the Dark. Here’s How a World War II Propaganda Campaign Popularized the Myth. smithsonianmag.com
2. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements: Vitamin A and Carotenoids - Fact Sheet for Health Professionals. ods.od.nih.gov

Tekst opisuje wyniki badań naukowych i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli coś niepokoi Cię w Twoim wzroku, zgłoś się do okulisty.