Niebieskie światło z ekranów - czy szkodzi oczom i czy pomagają okulary z filtrem?

Okulary „blue light”, czyli z filtrem światła niebieskiego, są dziś jednym z najczęściej dokupywanych dodatków u optyka. Obiecują trzy rzeczy: mniej zmęczone oczy przy komputerze, lepszy sen i ochronę siatkówki przed uszkodzeniem. Sprawdziliśmy, co z tych obietnic potwierdzają badania.

Co to jest światło niebieskie

To część zwykłego, widzialnego światła o najkrótszych falach. Wysyłają je ekrany telefonów i komputerów, oświetlenie LED, ale przede wszystkim słońce. W pochmurny dzień na dworze do oczu dociera wielokrotnie więcej światła niebieskiego niż z ekranu trzymanego w ręku. Światło niebieskie wpływa też na nasz zegar biologiczny: wieczorem utrudnia wydzielanie melatoniny, czyli hormonu, który pomaga zasnąć.

Co pokazały badania

W 2023 roku naukowcy z Uniwersytetu w Melbourne opublikowali w bibliotece Cochrane przegląd wszystkich porządnych badań nad okularami z filtrem. Zebrali 17 eksperymentów, w których uczestników losowo przydzielano do okularów z filtrem albo do zwykłych okularów. Łącznie wzięło w nich udział 619 dorosłych.

Wnioski były jednoznaczne. Okulary z filtrem prawdopodobnie nie zmniejszają zmęczenia oczu podczas pracy przy komputerze, przynajmniej w krótkim czasie, i nie poprawiają ostrości widzenia. Wpływ na sen był niejasny: w trzech badaniach sen się poprawił, w trzech innych nie. Żadne z badań nie sprawdzało natomiast ochrony siatkówki, więc obietnica „ochrony oczu przed uszkodzeniem” nie ma żadnego oparcia w badaniach na ludziach. Autorzy przeglądu napisali wprost, że ich wyniki nie uzasadniają zalecania takich okularów wszystkim.

Warto też wiedzieć, że typowe szkła z filtrem zatrzymują tylko około 10-25% światła niebieskiego. Żeby zatrzymać znacznie więcej, szkła musiałyby być wyraźnie pomarańczowe, a to zmienia widzenie kolorów.

Skąd więc zmęczone oczy przy ekranie

Najczęstszą przyczyną nie jest kolor światła, tylko sposób patrzenia. Przy ekranie mrugamy rzadziej, więc oczy wysychają. Długo patrzymy z bliska, więc mięsień odpowiedzialny za ostre widzenie z bliska cały czas pracuje. Do tego dochodzi nieskorygowana wada wzroku, okulary dobrane do innej odległości albo zaczynająca się po czterdziestce starczowzroczność. Więcej o tym piszemy w artykule Oczy a ekrany.

Co z tego wynika dla Ciebie

Jeśli oczy męczą się przy komputerze, zamiast okularów z filtrem lepiej zrobić trzy rzeczy: sprawdzić wzrok u optometrysty lub okulisty, robić krótkie przerwy (co około 20 minut spojrzeć na chwilę w dal) i zadbać o nawilżenie oczu. Jeśli masz kłopot z zasypianiem, rozsądniej jest odłożyć telefon na godzinę przed snem i włączyć tryb nocny ekranu niż liczyć na szkła. Okulary z filtrem nie szkodzą, więc jeśli ktoś dobrze się w nich czuje, może je nosić - nie ma jednak powodu, żeby za nie dopłacać w przekonaniu, że chronią wzrok.

Źródła

1. Singh S., Keller P.R., Busija L. i wsp. Blue-light filtering spectacle lenses for visual performance, sleep, and macular health in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2023. doi.org/10.1002/14651858.CD013244.pub2
2. The College of Optometrists: Review finds there may be no benefit using blue-light filtering spectacles, 6 września 2023. college-optometrists.org

Tekst opisuje wyniki badań naukowych i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli coś niepokoi Cię w Twoim wzroku, zgłoś się do okulisty.