Przejdź do treści
oko.info.pl

Baza wiedzy

Słabowidzenie - rehabilitacja wzroku i pomoce optyczne

4 min czytania

Słabowidzenie to stan, w którym wzroku nie da się już poprawić zwykłymi okularami, soczewkami, lekami ani operacją, a mimo to utrudnia on codzienne czynności: czytanie, rozpoznawanie twarzy, poruszanie się czy pracę. Najczęściej wynika z chorób plamki (zwłaszcza AMD), jaskry, retinopatii cukrzycowej, chorób nerwu wzrokowego albo chorób dziedzicznych siatkówki. Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla, że rehabilitacja wzroku skutecznie poprawia funkcjonowanie osób z nieodwracalną utratą widzenia. To, że choroby nie da się wyleczyć, nie znaczy, że nie można lepiej żyć z tym, co zostało.

Na czym polega rehabilitacja wzroku

Celem jest maksymalne wykorzystanie resztek widzenia i nauczenie sposobów, które zastąpią to, czego wzrok już nie zapewnia. Zwykle obejmuje to:

  • dobór pomocy optycznych (lup, okularów powiększających i lornetkowych, powiększalników elektronicznych),
  • naukę patrzenia „obok” uszkodzonego miejsca - przy chorobach plamki ćwiczy się wykorzystanie zdrowszej części siatkówki,
  • doradztwo w sprawie oświetlenia, kontrastu i filtrów ograniczających olśnienie,
  • naukę orientacji przestrzennej i poruszania się, w razie potrzeby z białą laską,
  • czynności dnia codziennego: gotowanie, przyjmowanie leków, obsługę telefonu i komputera.

Pomoce optyczne i elektroniczne

Lupy - ręczne, na podstawce, podświetlane. Większe powiększenie oznacza mniejsze pole widzenia, więc najmocniejsza lupa nie zawsze jest najlepsza. Okulary lornetkowe i lupowe - powiększają obraz do bliży lub dali, ale wymagają nauki i wprawy. Powiększalniki elektroniczne - kamera i ekran, które powiększają tekst, zmieniają kontrast i kolory. Telefon i komputer - wbudowane powiększenie ekranu, tryb wysokiego kontrastu, czytnik ekranu i dyktowanie głosowe często dają więcej niż droga specjalistyczna pomoc. Pomocy nie warto kupować w ciemno - najlepiej przetestować kilka rozwiązań z osobą, która zna się na dobieraniu pomocy dla słabowidzących.

Proste zmiany w domu

Mocne, równomierne światło skierowane na czytany tekst, kontrastowe oznaczenia (np. jasna taśma na krawędzi schodów, ciemny kubek na jasnym blacie), duża czcionka w telefonie, usunięcie dywaników i progów, o które łatwo się potknąć. Przy chorobach plamki pomaga ustalenie stałego miejsca dla rzeczy codziennego użytku.

Co przysługuje w ramach NFZ

Wykaz wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie obejmuje m.in. pomoce optyczne dla osób niedowidzących, w tym okulary lornetkowe do bliży i do dali. Kryterium dla tych okularów to choroba siatkówki albo ostrość wzroku w lepszym oku, która po korekcji nie przekracza 0,3. Zlecenie wystawia lekarz okulista, a wyrób można otrzymać raz na określony czas (dla okularów lornetkowych - raz na 5 lat) w ramach limitu finansowania. Aktualne kwoty limitów i zasady podaje rozporządzenie oraz oddział wojewódzki NFZ - przepisy w tym zakresie były w ostatnich latach kilkakrotnie zmieniane. Osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności mogą też ubiegać się o dofinansowanie sprzętu przez PCPR lub programy PFRON.

Kiedy szukać pomocy

Nie trzeba czekać, aż wzrok spadnie bardzo nisko. Sygnałem jest już to, że mimo dobrze dobranych okularów trudno czytać, rozpoznawać twarze czy bezpiecznie chodzić po zmroku. Warto zapytać okulistę o skierowanie do poradni lub ośrodka rehabilitacji wzroku i o zlecenie na pomoce optyczne. Wsparcie, także psychologiczne i w kontaktach z innymi osobami w podobnej sytuacji, oferują organizacje pacjentów i Polski Związek Niewidomych. Jednocześnie trzeba dalej leczyć chorobę podstawową - rehabilitacja nie zastępuje kontroli u okulisty.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania. Jeśli coś niepokoi Cię w Twoim wzroku, zgłoś się do okulisty.

Źródła

  1. Światowa Organizacja Zdrowia: Blindness and vision impairment (fact sheet). who.int
  2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 4 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Dz. U. 2024 poz. 1055). eli.gov.pl
  3. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 16 czerwca 2025 r. - tekst jednolity rozporządzenia w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Dz. U. 2025 poz. 1038). eli.gov.pl