Baza wiedzy
Daltonizm - jak się go bada i co oznacza na co dzień
Daltonizm, czyli wrodzone zaburzenie widzenia barw, najczęściej dotyczy rozróżniania czerwieni i zieleni. Ma go około 8 na 100 mężczyzn pochodzenia europejskiego i mniej niż 1 na 100 kobiet. Osoba z daltonizmem zwykle widzi kolory, ale część odcieni zlewa się ze sobą - np. czerwony z brązowym, zielony z beżowym, fioletowy z niebieskim. Ostrość wzroku jest przy tym prawidłowa.
Skąd się bierze
Za widzenie barw odpowiadają trzy rodzaje czopków w siatkówce, wrażliwe na światło czerwone, zielone i niebieskie. W daltonizmie jeden rodzaj czopków działa inaczej albo go brakuje. Najczęstsze postaci dziedziczą się w sposób sprzężony z chromosomem X, dlatego dotyczą głównie chłopców, a przekazują je zwykle matki, które same widzą barwy prawidłowo. Zaburzenia widzenia barwy niebieskiej i całkowita ślepota na barwy (achromatopsja) są rzadkie.
Zaburzenia nabyte - inna sytuacja
Jeśli kolory zaczęły wyglądać inaczej w dorosłym życiu, zwłaszcza w jednym oku, to nie jest daltonizm wrodzony. Przyczyną mogą być choroby nerwu wzrokowego, plamki, zaćma albo działanie niektórych leków. Taka zmiana wymaga wizyty u okulisty.
Jak się bada widzenie barw
- Tablice pseudoizochromatyczne (np. tablice Ishihary) - kolorowe kropki, wśród których ukryta jest cyfra lub linia. To szybkie badanie przesiewowe.
- Testy układania barw - ułożenie kolorowych krążków w kolejności odcieni pokazuje, jakiego rodzaju jest zaburzenie.
- Anomaloskop - dokładne badanie, w którym dopasowuje się mieszaninę barw do wzorca. Stosuje się je, gdy wynik ma znaczenie zawodowe.
Testy z internetu i tablice na ekranie mają tylko wartość orientacyjną, bo wynik zależy od ustawień ekranu i oświetlenia.
Na co dzień
Wrodzonego daltonizmu nie da się wyleczyć i nie pogłębia się on z wiekiem. Większość osób świetnie sobie radzi, ucząc się rozpoznawać rzeczy po jasności, położeniu i podpisach. Pomagają aplikacje w telefonie, które nazywają kolor wskazany aparatem, oraz ustawienia ułatwień dostępu w komputerze. Okulary z filtrami barwnymi mogą u części osób poprawić odróżnianie niektórych odcieni, ale nie przywracają prawidłowego widzenia barw i nie zmieniają wyniku badania.
Szkoła i wybór zawodu
Warto wiedzieć o daltonizmie dziecka wcześnie - nauczyciel może uwzględnić to przy zadaniach z kolorami, a nastolatek - przy wyborze zawodu. W części zawodów prawidłowe widzenie barw jest wymagane albo ma duże znaczenie, np. w lotnictwie, na kolei, w żegludze, w niektórych służbach mundurowych i przy pracach elektrycznych. O dopuszczeniu do pracy lub do prowadzenia pojazdów decyduje lekarz uprawniony do badań, a dla kierowców zawodowych wymagania są surowsze niż dla kierowców samochodów osobowych.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania. Jeśli coś niepokoi Cię w Twoim wzroku, zgłoś się do okulisty.
Źródła
- National Eye Institute: Color Blindness. nei.nih.gov
- NHS: Colour vision deficiency (colour blindness). nhs.uk