Widzenie obuoczne i stereoskopowe - jak widzimy w trzech wymiarach

Każde oko widzi świat odrobinę inaczej, bo oczy są od siebie oddalone o kilka centymetrów. Mimo to nie widzimy dwóch obrazów, tylko jeden - i to przestrzenny. To zasługa widzenia obuocznego, czyli zdolności mózgu do łączenia obrazów z obu oczu w jedno spostrzeżenie.

Trzy stopnie widzenia obuocznego

Okuliści i ortoptyści opisują widzenie obuoczne w trzech stopniach. Najprostszy to jednoczesne widzenie: mózg odbiera obraz z obu oczu naraz. Drugi to fuzja, czyli zlewanie dwóch obrazów w jeden. Trzeci, najwyższy, to widzenie stereoskopowe (stereopsja): mózg wykorzystuje drobne różnice między obrazami z prawego i lewego oka, żeby ocenić głębię i odległość.

Właśnie dlatego łatwiej nawlec igłę albo złapać piłkę obojgiem oczu niż jednym. Głębię oceniamy też jednym okiem - na podstawie wielkości przedmiotów, perspektywy, cieni czy tego, co zasłania co - ale widzenie stereoskopowe daje najdokładniejszą ocenę odległości z bliska.

Jak się rozwija

Widzenie stereoskopowe nie jest obecne od urodzenia. Pojawia się zwykle między 3. a 6. miesiącem życia, a dojrzewa jeszcze przez wiele lat. Okres wczesnego dzieciństwa jest kluczowy: jeśli w tym czasie jedno oko widzi wyraźnie gorzej albo oczy nie są ustawione równolegle, mózg może nauczyć się „wyłączać” obraz z jednego oka. Tak powstaje niedowidzenie, a widzenie stereoskopowe nie rozwija się prawidłowo.

Co może je zaburzyć

Najczęstsze przyczyny to zez (oczy patrzą w różne punkty, więc obrazów nie da się złożyć w jeden), niedowidzenie oraz duża różnica wad wzroku między oczami. Widzenie obuoczne może pogorszyć się też u dorosłych, np. po urazie, przy chorobach nerwów sterujących mięśniami oka czy przy zaćmie w jednym oku. U dorosłych zaburzenie często objawia się podwójnym widzeniem, bo w pełni ukształtowany mózg nie potrafi już tak łatwo „wyłączyć” jednego obrazu.

Jak się je bada

Do oceny widzenia stereoskopowego służą proste testy: obrazki oglądane przez okulary polaryzacyjne, np. test z muchą (Titmus) albo tablice z losowymi kropkami, w których ukryty kształt widać tylko obojgiem oczu. Wynik podaje się w sekundach łuku - im mniejsza wartość, tym dokładniejsze widzenie głębi. Badanie jest bezbolesne i można je wykonać już u małych dzieci.

Co z tego wynika dla Ciebie

Jeśli Twoje dziecko mruży jedno oko, przekrzywia głowę, zezuje albo często się potyka i źle ocenia odległość, warto sprawdzić mu wzrok, także pod kątem widzenia obuocznego. Wczesne wykrycie zeza i niedowidzenia daje największą szansę na prawidłowy rozwój widzenia przestrzennego. Więcej piszemy w artykule Choroba zezowa.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania. Jeśli coś niepokoi Cię w Twoim wzroku, zgłoś się do okulisty.

Źródła

1. American Academy of Ophthalmology, EyeWiki: Stereopsis and Tests for Stereopsis. eyewiki.org