Zespół suchego oka - przyczyny, objawy i leczenie

Pieczenie, uczucie piasku pod powiekami, zaczerwienienie, zmęczone oczy pod koniec dnia - to najczęstsze objawy zespołu suchego oka. Kiedyś kojarzono go głównie z osobami starszymi. Dziś dotyczy także ludzi młodych, którzy wiele godzin dziennie patrzą w ekrany, pracują w klimatyzowanych pomieszczeniach albo noszą soczewki kontaktowe.

Czym jest suche oko

Powierzchnię oka stale pokrywa cienka warstwa łez, nazywana filmem łzowym. Chroni ona rogówkę, nawilża ją i wygładza, dzięki czemu widzimy ostro. Film łzowy ma kilka warstw: wodną, śluzową i tłuszczową. Warstwa tłuszczowa, wytwarzana przez gruczoły na brzegach powiek, zapobiega szybkiemu parowaniu łez.

Zespół suchego oka to choroba, w której ta równowaga zostaje zaburzona. Łez jest za mało albo, co zdarza się częściej, łzy mają zły skład i zbyt szybko parują. Powierzchnia oka wysycha i podrażnia się, a podrażnienie samo nasila problem. Międzynarodowe grono ekspertów (raport TFOS DEWS III z 2025 roku) podkreśla, że to choroba o wielu przyczynach i zawsze dająca dolegliwości, więc leczenie trzeba dopasować do jej przyczyny.

Najczęstsze objawy

• pieczenie, swędzenie, uczucie ciała obcego lub piasku w oku,
• zaczerwienienie oczu,
• zmęczenie oczu i rozmyte widzenie, które poprawia się po mrugnięciu,
• nadwrażliwość na światło i wiatr,
• paradoksalnie także łzawienie - podrażnione oko odruchowo wytwarza łzy, ale są one złej jakości.

Co sprzyja suchemu oku

• Praca przy ekranie. Patrząc w monitor, mrugamy znacznie rzadziej i często niepełnie, więc łzy nie rozprowadzają się dobrze.
• Suche powietrze: klimatyzacja, ogrzewanie, wiatr, podróże samolotem.
• Zaburzenia pracy gruczołów na brzegach powiek i przewlekłe zapalenie brzegów powiek - to bardzo częsta przyczyna.
• Soczewki kontaktowe.
• Wiek i zmiany hormonalne, zwłaszcza u kobiet po menopauzie.
• Niektóre leki, np. część leków przeciwalergicznych, przeciwdepresyjnych i na nadciśnienie.
• Choroby ogólne, np. choroby autoimmunologiczne, cukrzyca, choroby tarczycy.
• Zabiegi na oczach, w tym laserowa korekcja wzroku.

Jak się leczy suche oko

Leczenie zwykle prowadzi się krok po kroku, od najprostszych metod.

Krople nawilżające (sztuczne łzy)

To podstawa. Najlepiej wybierać krople bez konserwantów, zwłaszcza gdy stosuje się je wiele razy dziennie. Jeśli jedne krople nie pomagają, warto spróbować innych - różnią się składem. Przy szybkim parowaniu łez pomagają krople zawierające składniki tłuszczowe.

Higiena powiek

Przy zaburzeniach pracy gruczołów powiekowych pomaga codzienne ogrzewanie powiek ciepłym okładem przez kilka minut i delikatne masowanie ich brzegów. Ciepło rozpuszcza zalegającą wydzielinę i ułatwia jej wypływ.

Zmiana nawyków

• przerwy przy pracy z ekranem i świadome, pełne mruganie,
• ustawienie monitora nieco poniżej linii wzroku - oko jest wtedy mniej otwarte i wolniej wysycha,
• nawilżacz powietrza, unikanie nawiewu skierowanego na twarz,
• picie odpowiedniej ilości wody.

Leczenie u okulisty

Gdy proste metody nie wystarczają, okulista może przepisać krople na receptę, które zmniejszają zapalenie powierzchni oka, zastosować zabiegi udrażniające gruczoły powiekowe albo założyć malutkie zatyczki do kanalików łzowych, aby łzy dłużej zostawały na oku.

Kiedy pilnie do lekarza

Suche oko jest uciążliwe, ale rzadko groźne. Pilnej wizyty wymagają jednak: silny ból oka, wyraźne pogorszenie widzenia, światłowstręt, ropna wydzielina albo zaczerwienienie tylko jednego oka. Takie objawy mogą oznaczać zapalenie rogówki lub inną poważną chorobę. Więcej o chorobach rogówki przeczytasz w artykule Choroby rogówki.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u lekarza okulisty.

Na podstawie: raport TFOS DEWS III (American Journal of Ophthalmology, 2025); zalecenia American Academy of Ophthalmology dotyczące pracy przy ekranie.