Zwyrodnienie plamki (AMD) dziś - zastrzyki do oka i co można zrobić samemu

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, w skrócie AMD, to jedna z najczęstszych przyczyn poważnej utraty wzroku u osób starszych. Choroba niszczy plamkę, czyli niewielki środkowy fragment siatkówki, dzięki któremu czytamy, rozpoznajemy twarze i widzimy szczegóły. Widzenie bocznego pola zwykle zostaje, ale w środku tego, na co patrzymy, pojawia się plama albo zniekształcenie. Podstawowe informacje o chorobie zawiera archiwalny artykuł AMD. Od czasu jego napisania w leczeniu nastąpił ogromny postęp.

Dwie postacie choroby

Postać sucha

Występuje u większości chorych. Rozwija się powoli, przez lata. Pod siatkówką gromadzą się złogi, a komórki plamki stopniowo zanikają. W późnym stadium powstają obszary całkowitego zaniku, nazywane zanikiem geograficznym.

Postać wysiękowa (mokra)

Dotyczy mniejszej części chorych, ale jest groźniejsza. Pod siatkówką wyrastają nowe, nieprawidłowe naczynia krwionośne, z których przecieka płyn i krew. Wzrok może się pogorszyć bardzo szybko, w ciągu tygodni. Postać sucha może w każdej chwili przejść w wysiękową.

Leczenie postaci wysiękowej - zastrzyki do oka

Dwadzieścia lat temu na postać wysiękową właściwie nie było skutecznego leczenia. Dziś są leki z grupy anty-VEGF, które hamują wzrost nieprawidłowych naczyń. Podaje się je w zastrzyku bezpośrednio do oka, w znieczuleniu kroplami. Brzmi to groźnie, ale sam zastrzyk trwa chwilę i dla większości pacjentów jest znośny.

• Leczenie zaczyna się od kilku zastrzyków w odstępach mniej więcej miesięcznych.
• Potem lekarz stopniowo wydłuża odstępy, u części osób nawet do kilku miesięcy, w zależności od tego, jak oko reaguje.
• Leczenie trwa długo, często latami. Liczy się systematyczność - opuszczanie wizyt może kosztować wzrok.

W Polsce leczenie postaci wysiękowej jest bezpłatne w ramach programu lekowego NFZ (B.70). Do programu kieruje okulista po badaniach, w tym po badaniu OCT, czyli dokładnym „prześwietleniu” siatkówki światłem.

Najważniejsze jest szybkie rozpoczęcie leczenia. Zastrzyki pozwalają zatrzymać chorobę, a czasem poprawić widzenie, ale zniszczonej plamki nie odbudują.

Postać sucha - czy coś pomaga

Na późną postać suchą (zanik geograficzny) w Europie wciąż nie ma zarejestrowanego leku. W Stanach Zjednoczonych dopuszczono dwa leki podawane w zastrzykach do oka, ale Europejska Agencja Leków nie zarejestrowała ich, uznając, że korzyść dla pacjentów jest zbyt mała w stosunku do ryzyka.

Osobom z pośrednim stadium AMD lekarz może zalecić suplement o składzie sprawdzonym w dużych badaniach naukowych (tzw. formuła AREDS2: witaminy C i E, cynk, miedź, luteina i zeaksantyna). Taki suplement zmniejsza ryzyko przejścia choroby w zaawansowane stadium. Nie każdy preparat z apteki ma jednak ten skład, a osobom bez AMD nie przynosi on udowodnionej korzyści. Warto więc zapytać lekarza.

Co można zrobić samemu

• Nie palić. Palenie kilkukrotnie zwiększa ryzyko AMD. To najważniejszy czynnik, na który mamy wpływ.
• Jeść dużo zielonych warzyw liściastych (szpinak, jarmuż) i ryby.
• Dbać o ciśnienie krwi i prawidłową wagę.
• Chronić oczy przed silnym słońcem okularami z filtrem UV.
• Po pięćdziesiątce badać dno oka, nawet gdy wzrok wydaje się dobry.

Prosty test w domu - siatka Amslera

Siatka Amslera to kartka z kratką i kropką na środku. Zasłaniamy jedno oko i patrzymy na kropkę z odległości mniej więcej 30 cm, w okularach do czytania. Jeśli linie wydają się faliste, wygięte albo w środku brakuje kawałka kratki, trzeba pilnie iść do okulisty. Osoby, które już mają AMD, powinny robić ten test regularnie każdym okiem osobno.

Nagłe zniekształcenie obrazu - proste linie, framugi drzwi czy płytki w łazience nagle wyglądają na wygięte - wymaga wizyty u okulisty w ciągu kilku dni, a nie tygodni.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u lekarza okulisty.

Na podstawie: opis programu lekowego B.70 (Ministerstwo Zdrowia, NFZ); materiały Macular Society o decyzji Europejskiej Agencji Leków (2025); badanie AREDS2; serwis mp.pl.